धनगढी : सुदूरपश्चिमको राजनीतिमा लामो समयदेखि सक्रिय नाम हो—खगराज भट्ट। किशोरावस्थामै कम्युनिस्ट राजनीतिमा प्रवेश गरेका भट्टको राजनीतिक यात्रा विद्यार्थी आन्दोलनदेखि भूमिगत जीवन, जेल, जनयुद्धकालीन संगठन निर्माण, शान्ति प्रक्रिया, संसदीय राजनीति हुँदै अहिले सुदूरपश्चिम प्रदेशको मुख्यमन्त्रीको जिम्मेवारीसम्म आइपुगेको छ। संघर्ष, संगठन निर्माण र निरन्तर राजनीतिक सक्रियतालाई आफ्नो यात्राको आधार बनाएका भट्ट अहिले प्रदेश राजनीतिमा निर्णायक भूमिकामा पुगेका छन्।
डडेल्धुराको अजयमेरु गाउँपालिका–४, चौडीमा वि.सं. २०३१ पुस २ गते पिता स्वर्गीय रामदत्त भट्ट र माता गोमतीदेवी भट्टका साहिला सुपुत्रका रूपमा जन्मिएका भट्टले आईएल तहसम्मको शिक्षा हासिल गरेका छन्। सामान्य पारिवारिक परिवेशबाट राजनीतिक चेतनासहित अघि बढेका उनले किशोरावस्थामै तत्कालीन राजनीतिक तथा सामाजिक परिवर्तनका आन्दोलनसँग आफूलाई जोड्न थालेका थिए।
वि.सं. २०४७ सालमा तत्कालीन नेकपा (एकता केन्द्र) को सदस्यता लिएसँगै उनले औपचारिक रूपमा कम्युनिस्ट राजनीतिमा प्रवेश गरे। त्यसको केही वर्षमै उनी पूर्णकालीन राजनीतिक कार्यकर्ताका रूपमा सक्रिय भए। वि.सं. २०५० असोजदेखि पूर्णकालीन राजनीतिमा लागेका भट्ट सोही वर्ष कात्तिकमा डडेल्धुरा जिल्ला कमिटीको सदस्य बने। विद्यार्थी राजनीतिबाट संगठनात्मक जीवन सुरु गरेका उनले अखिल क्रान्तिकारीको संगठन विस्तारमा भूमिका खेल्दै सुदूरपश्चिमका विभिन्न जिल्लामा पार्टीको आधार निर्माणमा योगदान पुर्याए।
डडेल्धुरा, बैतडी र दार्चुलालगायतका जिल्लामा संगठन विस्तार, राजनीतिक परिचालन र कार्यकर्ता व्यवस्थापन गर्दै भट्ट क्रमशः जिल्ला तहबाट क्षेत्रीय र केन्द्रीय राजनीतिक जिम्मेवारीतर्फ उक्लिए। यही क्रममा उनले सुदूरपश्चिमको भौगोलिक, सामाजिक र राजनीतिक अवस्थालाई नजिकबाट बुझ्ने अवसर पाए, जुन अनुभव उनको पछिल्लो राजनीतिक यात्राको महत्वपूर्ण आधार बन्यो।
उनको राजनीतिक जीवनको एउटा महत्वपूर्ण अध्याय भूमिगत जीवन र जेलसँग जोडिएको छ। माओवादी आन्दोलनमाथि राज्यको दमन तीव्र भएको समयमा वि.सं. २०५२ फागुन २४ गते अमरगढी नगरपालिका–३ बाट पक्राउ परेका भट्ट राज्यविरुद्ध अपराधसम्बन्धी मुद्दामा २०५३ पुस ८ गतेसम्म जेलमा रहे। जेलमुक्त भएपछि पनि उनले राजनीतिक सक्रियता छाडेनन्। बरु संगठन विस्तार, राजनीतिक सम्पर्क र कार्यकर्ता परिचालनमा थप सक्रिय हुँदै सुदूरपश्चिममा आफ्नो राजनीतिक आधार बलियो बनाउँदै लगे।
माओवादी जनयुद्धको अवधिमा भट्टले सुदूरपश्चिमका विभिन्न जिल्लामा पार्टी संगठन निर्माण र विस्तारको जिम्मेवारी सम्हाले। कठिन राजनीतिक परिस्थितिका बीच संगठन निर्माण र कार्यकर्ता परिचालन गर्दै उनी क्षेत्रीय नेतृत्वमा स्थापित भए। वि.सं. २०६० सालमा तत्कालीन नेकपा (माओवादी) को केन्द्रीय समितिमा प्रवेश गरेपछि उनको राजनीतिक जिम्मेवारी थप विस्तार भयो। केन्द्रीय तथा क्षेत्रीय तहमा रहेर उनले पार्टी संगठन र राजनीतिक गतिविधिलाई निरन्तरता दिए।
भट्टको राजनीतिक यात्रा उनको व्यक्तिगत संघर्षमा मात्र सीमित छैन। उनको परिवारसमेत राजनीतिक आन्दोलनसँग जोडिएको परिवारका रूपमा चिनिन्छ। उनका दाजु जयराज भट्ट राजनीतिक आन्दोलनमा सक्रिय रहँदै जनयुद्धकालमै सहिद भएका थिए। भाइ उमेश भट्ट पनि भूमिगत राजनीतिमा सक्रिय रहे। परिवारका अन्य सदस्यहरू समेत विभिन्न चरणमा भूमिगत तथा पूर्णकालीन राजनीतिक गतिविधिमा संलग्न भएका थिए। यसले भट्टको राजनीतिक यात्रामा पारिवारिक राजनीतिक पृष्ठभूमिको प्रभावसमेत देखाउँछ।
नेपालको शान्ति प्रक्रियापछि भट्ट भूमिगत राजनीतिबाट खुला राजनीतिक अभ्यासमा आए। संविधानसभा तथा त्यसपछिका निर्वाचनमा उनी डडेल्धुराबाट उम्मेदवार बने। विशेषगरी डडेल्धुराबाट नेपाली कांग्रेसका सभापति तथा पूर्वप्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवासँग भएको निर्वाचन प्रतिस्पर्धाले उनलाई राष्ट्रिय राजनीतिक वृत्तमा समेत परिचित गरायो। खुला राजनीतिमा आएपछि उनले पार्टी संगठनसँगै संसद्, संविधान निर्माण, लोकतान्त्रिक अभ्यास तथा प्रदेश र स्थानीय विकासका मुद्दामा आफ्नो राजनीतिक भूमिका विस्तार गरे।
संघीय गणतान्त्रिक व्यवस्था स्थापना भएपछि भट्टको राजनीतिक केन्द्र सुदूरपश्चिम प्रदेशमा थप बलियो हुँदै गयो। उनी तत्कालीन नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा) को सुदूरपश्चिम प्रदेश सह–इन्चार्ज तथा पछि नेकपा माओवादी केन्द्रको सुदूरपश्चिम प्रदेश इन्चार्जको जिम्मेवारीमा रहे। प्रदेश संरचना निर्माणको प्रारम्भिक चरणदेखि नै संगठन निर्माण, राजनीतिक समन्वय र सुदूरपश्चिमका विकासका सवालमा सक्रिय रहँदै उनी प्रदेश राजनीतिका प्रभावशाली नेतामध्ये स्थापित भए।
वि.सं. २०७९ को निर्वाचनमा डडेल्धुराको प्रदेशसभा निर्वाचन क्षेत्र नं. १ (१) बाट प्रत्यक्ष निर्वाचित भएपछि भट्टको भूमिका प्रदेशसभामा औपचारिक रूपमा प्रवेश गर्यो। प्रदेशसभामा उनले सुदूरपश्चिमको विकास, सुशासन, सामाजिक न्याय, शिक्षा, स्वास्थ्य, कृषि, पर्यटन, जलस्रोत तथा पूर्वाधारका विषयलाई प्राथमिकताका साथ उठाउँदै आएका छन्। निर्वाचित भएपछि उनी नेकपा माओवादी केन्द्रको सुदूरपश्चिम प्रदेश संसदीय दलको नेतासमेत बने।
पछिल्लो राजनीतिक पुनर्संरचनापछि माओवादी केन्द्र, नेकपा एकीकृत समाजवादी र नागरिक उन्मुक्ति पार्टीबीचको एकीकरणबाट बनेको नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी सुदूरपश्चिम प्रदेशसभामा २२ सदस्यसहित सबैभन्दा ठूलो राजनीतिक दल बनेको छ। त्यस दलको संसदीय नेतृत्व भट्टले गर्दै आएका छन्। यही राजनीतिक समीकरणको परिणामस्वरूप उनी सुदूरपश्चिमको मुख्यमन्त्री बन्ने अवस्थामा पुगेका हुन्।
सत्ता समीकरण परिवर्तनसँगै निवर्तमान मुख्यमन्त्री कमलबहादुर शाहले राजीनामा दिएपछि केन्द्रमा भएको राजनीतिक सहमतिअनुसार सुदूरपश्चिमको मुख्यमन्त्री पद नेपाली कम्युनिस्ट पार्टीको भागमा परेको थियो। त्यसैअनुसार एमालेको समर्थनमा मुख्यमन्त्रीमा दाबी पेस गरेका भट्टलाई प्रदेश प्रमुख नजिर मियाँले मुख्यमन्त्रीमा नियुक्त गरेका हुन्।
यससँगै खगराज भट्टको राजनीतिक यात्राले अर्को महत्वपूर्ण मोड लिएको छ। विद्यार्थी राजनीतिबाट सुरु भएको यात्रा जेल, भूमिगत संगठन, जनयुद्धकालीन जिम्मेवारी, शान्ति प्रक्रियापछिको खुला राजनीति र संसदीय नेतृत्व हुँदै अब प्रदेश सरकारको नेतृत्वसम्म पुगेको छ। लामो राजनीतिक अनुभव र सुदूरपश्चिमको भूगोल तथा सामाजिक–राजनीतिक अवस्थाको गहिरो बुझाइ भएका भट्टका लागि मुख्यमन्त्रीको जिम्मेवारी भने विगतका राजनीतिक भूमिकाभन्दा फरक र अझ ठूलो परीक्षा हुनेछ।
सुदूरपश्चिमको विकास, रोजगारी, पूर्वाधार, स्वास्थ्य, शिक्षा, कृषि, पर्यटन, जलस्रोत र सुशासनका क्षेत्रमा प्रदेशले भोगिरहेका चुनौतीबीच भट्टले अब आफ्नो राजनीतिक अनुभवलाई शासन सञ्चालनमा कसरी रूपान्तरण गर्छन् भन्ने प्रश्न महत्वपूर्ण बनेको छ। संघर्षपूर्ण राजनीतिक यात्राबाट सुदूरपश्चिमको कार्यकारी नेतृत्वमा पुगेका भट्टको आगामी कार्यकालले उनको राजनीतिक विरासतलाई केवल आन्दोलन र संगठन निर्माणको इतिहासमा सीमित राख्नेछ वा प्रदेश शासन र विकासको प्रभावकारी नेतृत्वकर्ताका रूपमा स्थापित गर्नेछ—त्यसको जवाफ अब उनको कार्यशैली र सरकारको परिणामले दिनेछ।
