धनगढी– कक्षा कोठामा पाठ्यपुस्तकभित्र सीमित भएर पढिने कथाले जब रंगमञ्चको उज्यालो पाउँछ, त्यसले केवल रूप मात्र होइन, अर्थ, अनुभूति र प्रभाव नै फेरिदिन्छ । यही अनुभूतिलाई जीवन्त बनाउने उद्देश्यका साथ सुदूरपश्चिम प्रदेशमै पहिलोपटक धनगढीमा चर्चित उपन्यास ‘एक चिहान’ को नाट्य प्रस्तुति हुन लागेको छ । हृदयचन्द्रसिंह प्रधानद्वारा लिखित उक्त कृतिमा आधारित यो नाटक कक्षा बाहिरको सिकाइलाई अनुभवमा रूपान्तरण गर्ने एउटा सशक्त प्रयास हो ।
नेपाली साहित्यका विद्यार्थीले वर्षौंदेखि पाठ्यक्रममा पढ्दै आएको ‘एक चिहान’ अब कागजका अक्षरबाट बाहिर निस्केर रंगमञ्चमा सास फेर्दैछ । उपन्यासमा समेटिएको सामाजिक यथार्थ, वर्गसंघर्ष, मानवीय पीडा र प्रश्नहरू अब संवाद, अभिनय र दृश्य भाषामा प्रस्तुत हुँदैछन् । आयोजकका अनुसार यो नाटक केवल मनोरञ्जन होइन, पाठ्यक्रम बुझ्ने वैकल्पिक र प्रभावकारी माध्यम बन्ने विश्वास गरिएको छ ।
यो महत्वाकांक्षी नाट्य रुपान्तरण बाजुराका १७ वर्षीय सुनिल बुढा ‘कछुवा’ ले गरेका हुन् । कलिलो उमेरमै साहित्यिक यात्रामा सक्रिय सुनिलले यसअघि १५ वर्षको उमेरमै ‘सहर जाने बाटो’ खण्डकाव्य लेखेर समाजसेवामा समेत योगदान पु¥याइसकेका छन् । हाल उनी धनगढीस्थित कैलाली मोडेल माध्यमिक विद्यालयमा कक्षा १२ मा अध्ययनरत छन् । कम उमेरमै गम्भीर साहित्यिक कृतिलाई नाटकमा ढाल्ने उनको प्रयासले नयाँ पुस्ताको सिर्जनात्मक क्षमता र आत्मविश्वासलाई स्पष्ट रूपमा देखाएको छ ।
‘गाउँले प्रोडक्सन’ को आयोजनामा हुन लागेको यो नाट्य प्रस्तुति विशेषगरी विद्यार्थी केन्द्रित छ । नाटकले उपन्यासका पात्र, उनीहरूबीचका द्वन्द्व र मनोविज्ञानलाई दर्शकसामु प्रत्यक्ष उभ्याउनेछ । पाठ्यपुस्तकका पंक्तिमा सीमित कथाभन्दा फरक, यहाँ विद्यार्थीले पात्रहरूको पीडा महसुस गर्ने, उनीहरूका प्रश्नसँग जुध्ने र समाजको यथार्थलाई आफ्नै आँखाले देख्ने अवसर पाउनेछन् । यसले साहित्यलाई ‘पढ्ने विषय’ मात्र नभई ‘अनुभव गर्ने माध्यम’ का रूपमा स्थापित गर्ने अपेक्षा गरिएको छ ।
विशेषगरी कक्षा १२ का विद्यार्थीका लागि यो नाट्य प्रस्तुति अत्यन्त उपयोगी हुने विश्वास आयोजकको छ । परीक्षा केन्द्रित अध्ययनभन्दा बाहिर निस्केर साहित्यलाई बुझ्ने, विश्लेषण गर्ने र व्याख्या गर्ने सीप विकासमा यसले टेवा पु¥याउनेछ । त्यसैले विद्यालयका प्राचार्य तथा नेपाली विषयका शिक्षकहरूलाई विशेष रूपमा आमन्त्रण गरिएको आयोजकले जनाएको छ ।
काठमाडौं र पोखराबाहिर पहिलोपटक सुदूरपश्चिम प्रदेशमा ‘एक चिहान’ को नाट्य प्रस्तुति हुन लागेको हो । यसले राजधानी केन्द्रित नाट्य संस्कृतिलाई चुनौती दिँदै प्रदेशमै गुणस्तरीय साहित्यिक गतिविधि सम्भव छ भन्ने सन्देश दिएको छ । स्थानीय दर्शकका लागि मात्र होइन, सम्पूर्ण सुदूरपश्चिमको साहित्यिक तथा सांस्कृतिक विकासका लागि यो कार्यक्रम एउटा महत्वपूर्ण कोसेढुंगा मानिएको छ ।
साहित्यप्रतिको रुचि घट्दै गएको भन्ने गुनासोबीच यस किसिमको सृजनात्मक पहलले नयाँ पुस्तालाई किताबसँग फेरि जोड्ने अपेक्षा गरिएको छ । नाटक हेरेपछि विद्यार्थीले उपन्यासलाई नयाँ दृष्टिकोणबाट हेर्ने, प्रश्न उठाउने र आफ्नै निष्कर्ष निकाल्ने सम्भावना बढ्ने विश्वास गरिएको छ । यसले विश्लेषणात्मक सोच, अभिव्यक्ति क्षमता र समालोचनात्मक चेतनालाई बलियो बनाउनेछ ।
नाट्य प्रस्तुति माघ २३, २४ र २५ गते धनगढीको वैभव प्यालेस एण्ड रिसोर्ट, तारानगर मा आयोजना हुँदैछ । साहित्य, शिक्षा र रंगमञ्चको संगम बनेको यो कार्यक्रमले ‘एक चिहान’ लाई मात्र होइन, सुदूरपश्चिमको सांस्कृतिक पहिचानलाई पनि नयाँ उचाइमा पु¥याउने अपेक्षा गरिएको छ ।
