त्रिनगर–गौरीफन्टा नाकाबाट भारतीय पहेँलो नम्बर प्लेटका ट्याक्सीको निर्वाध प्रवेश ! डोके बजारदेखि धनगढीसम्म पार्किङको अखडा, कानुन कार्यान्वयनमा गम्भीर प्रश्न
धनगढी — कैलालीको त्रिनगर–गौरीफन्टा नाका हुँदै भारतीय पहेँलो नम्बर प्लेटका व्यावसायिक ट्याक्सी नेपाल प्रवेश गर्ने, धनगढीसम्म पुग्ने र डोके बजार तथा भन्सार क्षेत्र आसपास पार्किङ गर्ने क्रम पुनः बढेको भन्दै स्थानीय व्यवसायीले गम्भीर आपत्ति जनाएका छन्।
भारतीय पहेँलो नम्बर प्लेटका सवारी व्यावसायिक यात्रुवाहक सवारी हुन्। यस्ता विदेशी दर्ताका सवारीले नेपाल प्रवेश गरेपछि नेपालभित्र नेपाली यात्रु ओसारपसार गर्न पाउने कि नपाउने भन्ने विषयमा कानुनले स्पष्ट सीमा तोकेको छ।
सवारी तथा यातायात व्यवस्था ऐन, २०४९ को दफा २९ अनुसार विदेशमा दर्ता भएको सवारीले प्रचलित कानूनबमोजिम अनुमति नलिई नेपालभित्र चलाउन पाइँदैन। अझ महत्वपूर्ण कुरा, दफा ३० ले विदेशी सवारीलाई नेपालभित्र चलाउने अनुमति दिन सकिने भए पनि त्यस्तो सवारीलाई नेपालभित्र यातायात सेवा सञ्चालन गर्ने अनुमति दिइने छैन भन्ने व्यवस्था गरेको छ।
त्यसैगरी, सवारी तथा यातायात व्यवस्था नियमावलीअन्तर्गत विदेशी सवारी सञ्चालनको अनुमतिपत्रमै त्यस्तो सवारीले नेपाली यात्रु तथा मालसामान ओसारपसार गर्न नपाउने स्पष्ट व्यवस्था उल्लेख छ।
यही कानुनी व्यवस्थाका बीच कैलालीको सीमा क्षेत्रमा भने भारतीय पहेँलो नम्बर प्लेटका ट्याक्सीहरू नेपाल प्रवेश गरेर यात्रु ओसारपसार तथा नियमित पार्किङ गरिरहेको विषयले प्रश्न उठाएको हो।
नाकाबाट छिर्छन्, डोके बजारमा पार्किङ हुन्छन्
स्थानीय व्यवसायीका अनुसार त्रिनगर–गौरीफन्टा नाका हुँदै भारतबाट यात्रु लिएर आउने भारतीय पहेँलो नम्बर प्लेटका ट्याक्सीहरू सीमित क्षेत्रमा मात्र आवतजावत गर्ने नभई डोके बजार आसपाससम्म पुग्ने गरेका छन्।
त्यति मात्र होइन, डोके बजार नजिकै एउटा होटलको बाउन्ड्रीभित्र भारतीय नम्बर प्लेटका ट्याक्सीका लागि पार्किङस्थल नै बनाइएको स्थानीयको दाबी छ।
यस्ता सवारी धनगढी भन्सार क्षेत्र आसपाससमेत पार्किङ हुने गरेको बताइएको छ।
यदि विदेशी नम्बर प्लेटका ट्याक्सीलाई नेपालभित्र यात्रु ओसारपसार गर्न अनुमति छैन भने प्रश्न सीधा छ—नाकाबाट प्रवेश गरेपछि ती ट्याक्सी डोके बजार र धनगढीसम्म कसरी पुगिरहेका छन् ?
भन्सारको डे–पास हो कि नेपालभित्र यात्रु बोक्ने लाइसेन्स ?
भारतको नेपालस्थित दूतावासले प्रकाशित गरेको आधिकारिक विवरणअनुसार भारतीय नम्बर प्लेटका सवारी निश्चित प्रक्रियाबाट नेपाल प्रवेश गर्न सक्छन्। नजिकको नेपाली बजारसम्म एकदिने भ्रमणका लागि डे–पासको व्यवस्था छ र त्यस्तो सवारी सोही दिन भारत फर्किनुपर्ने हुन्छ। नेपालमा लामो समय बस्ने भए भन्सार शुल्क तथा अन्य प्रक्रिया लागू हुन्छ।
तर नेपाल प्रवेश गर्न पाउने व्यवस्था र नेपालभित्र सार्वजनिक यातायात सेवा सञ्चालन गर्न पाउने अधिकार एउटै कुरा होइन।
यही ठाउँमा अहिले कैलालीमा मुख्य प्रश्न उठेको छ।
भारतीय ट्याक्सीले नेपाल प्रवेशको अनुमति पाएको हो भने त्यो अनुमति कुन प्रयोजनका लागि हो ? त्यसले नेपाली यात्रु बोक्न पाउने अनुमति पाएको हो कि होइन ? डे–पासमा आएको सवारी हो भने सोही दिन फर्किएको अभिलेख कहाँ छ ? र नेपालभित्र यात्रु बोकेको भए त्यसको कानुनी आधार के हो ?
ट्राफिक प्रमुख कार्की : ‘कडाइ गर्छौं, भारतीय यात्रुवाहक सवारी ल्याउन पाइँदैन’
यस विषयमा राजमार्ग सुरक्षा तथा ट्राफिक व्यवस्थापन कार्यालय अत्तरियाका प्रमुख नवराज कार्कीसँग बुझ्दा उनले भारतीय नम्बर प्लेटका यात्रुवाहक सवारीको विषयमा कडाइ गरिने स्पष्ट पारेका छन्।
कार्कीले भारतीय नम्बर प्लेटका सवारी बोक्ने साधन नेपाल ल्याउन नपाइने स्पष्ट गर्दै त्यस्ता सवारीको हकमा ट्राफिक प्रहरीले कडाइ गर्ने बताएका छन्।
उनको यो भनाइले सीमामा भइरहेको भनिएको भारतीय ट्याक्सीको आवतजावत र पार्किङमाथि थप गम्भीर प्रश्न उठाएको छ।
यदि सम्बन्धित ट्राफिक कार्यालयका प्रमुख स्वयं भारतीय यात्रुवाहक सवारीलाई कडाइ गरिने र ल्याउन नपाइने बताइरहेका छन् भने त्रिनगर–गौरीफन्टा नाकाबाट त्यस्ता सवारी कसरी प्रवेश गरिरहेका छन् ?
पटक–पटक जानकारी, फेरि पनि उस्तै अवस्था
स्थानीय व्यवसायीका अनुसार भारतीय नम्बर प्लेटका ट्याक्सीको गतिविधिबारे नेपाल प्रहरी, ट्राफिक प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी तथा स्थानीय प्रशासनलाई पटक–पटक जानकारी गराइएको छ।
विगतमा सञ्चारमाध्यममा समाचार आएपछि केही समय यस्ता सवारीको आवतजावतमा कडाइ भएको देखिए पनि पछिल्लो समय फेरि गतिविधि बढेको व्यवसायीहरूको गुनासो छ।
यसले नियमनकारी निकायमाथि स्वाभाविक प्रश्न खडा गरेको छ—केही दिन कडाइ गरेर फेरि किन पुरानै अवस्था फर्किन्छ ?
व्यवसायीहरूले कुनै व्यक्ति वा समूहको संरक्षणमा यस्ता सवारी सञ्चालन भइरहेको भए त्यसको समेत छानबिन हुनुपर्ने माग गरेका छन्। तर संरक्षण वा ‘सेटिङ’को आरोप पुष्टि गर्ने जिम्मेवारी सम्बन्धित अनुसन्धान निकायको भएकाले त्यसको वास्तविकता छानबिनबाटै स्पष्ट हुनुपर्ने उनीहरूको भनाइ छ।
नेपाली ट्याक्सी व्यवसायीमाथि असमान व्यवहारको आरोप
नेपालमा दर्ता भएका ट्याक्सी व्यवसायीले कर, बीमा, दर्ता, जाँचपास, चालक अनुमतिपत्रलगायतका कानुनी दायित्व पूरा गर्दै व्यवसाय सञ्चालन गर्नुपर्ने हुन्छ।
तर विदेशी नम्बर प्लेटको व्यावसायिक सवारीले नेपालभित्र आएर नेपाली यात्रु बोक्ने हो भने त्यसले नेपाली व्यवसायीमाथि असमान प्रतिस्पर्धाको अवस्था सिर्जना गर्ने स्थानीय व्यवसायीको भनाइ छ।
त्यसैले उनीहरूले सीमाबाट प्रवेश गर्ने भारतीय व्यावसायिक सवारीको अभिलेख, भन्सार पास, नेपालमा बस्न पाउने अवधि, प्रवेशको प्रयोजन र यात्रु ओसारपसारको गतिविधि तत्काल जाँच गर्न माग गरेका छन्।
अब नाकामै स्पष्ट हुनुपर्ने प्रश्न
भारतीय नम्बर प्लेटका ट्याक्सीलाई नेपाल प्रवेश गर्नै नदिने हो वा निश्चित प्रक्रियाबाट प्रवेश गर्न दिने हो भन्ने विषय सम्बन्धित निकायले स्पष्ट गर्नुपर्ने देखिन्छ।
तर एउटा कुरा कानुनले स्पष्ट गरेको छ—विदेशी सवारीलाई अनुमति नलिई नेपालभित्र चलाउन पाइँदैन र विदेशी सवारीलाई नेपालभित्र यातायात सेवा सञ्चालन गर्ने अनुमति दिन नसकिने व्यवस्था छ। साथै विदेशी सवारीको अनुमतिपत्रमा नेपाली यात्रु तथा मालसामान ओसारपसार गर्न नपाउने स्पष्ट उल्लेख छ।
त्यसैले अब त्रिनगर–गौरीफन्टा नाकामा कुन सवारी कुन कागजातमा प्रवेश गर्छ, कहाँसम्म जान पाउँछ, कति समय बस्न पाउँछ र नेपालभित्र यात्रु बोकिरहेको छ कि छैन भन्ने विषयमा नियमित निगरानी आवश्यक देखिन्छ।
कानुनले नेपाली यात्रु बोक्न रोक्छ, ट्राफिक प्रमुखले कडाइ गर्ने बताउँछन्, तर सीमाबाट भारतीय पहेँलो नम्बर प्लेटका ट्याक्सी डोके बजार र धनगढीसम्म पुगिरहेका छन्—अब प्रश्न एउटै छ : आखिर सीमा नाकामा कानुन कसका लागि ?
स्थानीय व्यवसायीको माग छ—भारतीय नम्बर प्लेटका यात्रुवाहक सवारीको प्रवेशदेखि पार्किङ र यात्रु ओसारपसारसम्मको सम्पूर्ण गतिविधि तत्काल अनुगमन गरियोस्, अनुमति नभएका सवारीमाथि कानुनअनुसार कारबाही होस् र सीमामा भएको व्यवस्थाबारे सम्बन्धित निकायले सार्वजनिक रूपमा स्पष्ट जानकारी देओस्।